ARRATE BAILLARIA

Aspaldi, 1600. urteko San Migel egunian, eta Domingo de Areeta alkate zala, halaxen erabagi eta idatzi zeben Eibarko Kontzejuan: "La cofradia de Arexita es y se entiende todo lo que está de la casa de Urquizu abajo inclusa la dicha casa hasta Zaturio". Urtiak azkar pasatu dira eta Eibar ederto aldatu jaku, baiña Arrate Balliak lehengo tokixan jarraitzen dau. Eltzartzagatik hasi eta Saturixoraiño daren terrenuak osatzen dabe hau bailladiau, Zubiaga eta Argiano errekatxuen eta Arramendi inguruko lurrak barne. Eta ez da larregi aldatu. Izan be, seguru asko, Arrate Ballia izango da gaur egun, Agiñaga baillariakin batera, basarri eta basarritarren mundua onduen gorde daben auzua. Nahiz eta lur aldetik baillara txikixa izan, basarri ugari topatuko doguz auzo honetan eta gehixenak martxan.

Arrate Ballia, esan biharrik be ez dago, Arrateko Basilikian inguruan bizi izan dan (eta bizi dan) baillaria da. Urtietan zihar Arexita eta Arizmendi izenegaz be ezagutu izan da (gaur egun oindiokan han dagoz izen bereko basarrixak) baiña aspaldi hartu zeban gaur egun Euskal Herri osuan hain ezaguna dan Arrate (edo Arriarte) izena. Berori izan da auzokide guztiak batu izan dittuan lekua. Mezetara bertara igotzen ziran, jai ezagunenak be bertakuak ziran eta Arraten egitten ziran pilota partidu bizixenak, idi-proba gogorrenak eta dantzarik ederrenak. Tabernia be (gaur egun Kantabria izenez ezagutzen dana) aspaldittik dago Bekoetxe basarrixan lehelengo pisuan. Baiña Arrate Ballekuen bizitza ez da bakarrik tontor horretara mugatu. Maltzagak be garrantzi haundixa euki dau oin dala gitxira arte. 1955. urte ingurura arte jendez gaiñezka egoten zan jaixero Maltzaga, hango erromerixara inguruetako jende ugari juaten zan-eta dantzara: Arrate Balleko basarrixetakuak, Kiñarragakuak, Azitain ingurukuak eta Soraluzeko basarrittar batzuk be alkartzen ziran Maltzagako bentian inguruan domeka arratsaldia musika giruan pasatzeko asmuakin. Maltzagan bertan beste ermitta bi be bazeguazen, bata Arrate izenekua eta bestia San Rafaelen omenez 1927xan egindakua. Bixak desagertu dira. Laugarren bat be badago auzuan, izen bereko basarrixan aldamenian daguan San Martin ermittia.